Айыыһыт (Былыргы кэпсээн), (Алтан Сарын)

Сайыҥҥы түүн дьалыҥнара (истомы), (Алтан Сарын) Алтан Сарын
Айыыһыт (Былыргы кэпсээн) (Алтан Сарын)
Алтан Сарын
Уол оҕо дьоллоох, таҥара баайдаах (Быһылааннаах кэпсээн), (Алтан Сарын)


Арай былыр биир киһи үрэх баһыттан айаннаан иһэн, аара сиргэ, биир бэт үтүө чаллах хатыҥ анныгар хоно һыппыт. Бу хоно һытан түһээн көрдөҕүнэ: бии үрдүгэр турар чаллах хатыҥа, үс курдуулаах моҕол ураһа буолан хаалбыт, ураһатын иһигэр биир бэт мааны хотун дьахтар, бэдэр саҕынньаҕын нэлбэгэйдээн, үүс-киис тириитэ дьабака бэргэһэтин өгүччү соҕус уурунан баран, олорор үһү. Он-тон, чочумча буолан баран, дьиэ таһыттан киирэн кэлбиттэр — аҕыс-сэттэ эриэн быыһык саҕынньахтаах ньидьирис-пит кыра оҕолор. Ол киирбиттэрин кэннэ, бу дьахтар оҕоло-руттан ыйыппыт: "Хайа тукаларыам, төһө бэт ыалга һылдьан кэллигит, астара-үөллэрэ, үөрүүлэрэ-көтүүлэрэ төһө бэр-дий, хайдах төлкөлөөн-оҥоруулаан кэллигит".

Онуоха оҕолоро эппиттэр: "Ээ дьэ ас-үөл, үөрүү-көтүү бэт, оол гынан баран, кытыйалаах арыыны дьалкытан тохпуттарыттан соһуйаммыт итэҕэс кэскиллээн кэбисти-бит: уон сааскар тиийэн бараҥҥын эргэ өтөххө сытар холум хараҕатыгар уллуҥаҕыҥ оройун тобулу үктээбикки-нэн хааныҥ баран өлүөхтүгүн диэтибит".

Онуохаҕа бу дьахтар: "Бэйэм барымнабын. Эһигини ыыппытым — оҕолор оҕолуу һылдьан, сыыһа төлкөлөөн кэлээхтээбиккит, аата, оччо үөрбүт-көппүт барахсаттарга оҕолорун үчүгэйдик толору даа төлкөлөөн-оҥоруулаан кэл-бэккит," — диэн оҕолорун сэмэлээбит уонна бии киһи диэки ыйан баран: "Көрүҥ эрэ, эһиги төлкөлөөбүт оҕоҕут аҕата ити кэлэ һытар," — диэн оҕолоругар эппит. Киһи уолуйан уһуктан кэлбитэ: ханнык даа ураһа һуох, хатыҥа хатыҥынан турар үһү. Туран, айаннаан дьиэтигэр кэлбитэ, ойоҕуттан биир уол оҕо төрөөн һытар үһү.

Оҕо уончатыгар тиийэн баран, кырдьык, аҕата түһээби-тин көрдүк, эргэ өтөххө һытар холум хараҕатыгар атаҕын тобулу үктээбитинэн хаана баран, өлөн хаалбыт.

Онон былыргы сахалар: дьахтар төрөөбүтүн кэннэ үс хонон баран, Айыыһыт аттанарыгар диэн, үөрэн-көтөн, малааһыннаан атаараллар эбит — Айыыһыт ас-үөл үгүһүн, үөрүүнү-көтүүнү таптыыр — диэн. Дьахталлар эр дьону тарҕатан бараннар (Айыыһыт таттахпыт диэн) төрүөбүт дьахтары кытта сирэйдэрин дэлби арыынан угунуохтаан баран, уот кытыытыгар төгүрүччү олорон эрэннэр, дэлби күлсэллэрэ үһү. Онно биир саамай үгүстүк күлбүт дьахталларын — бу дьахтарга Айыыһыт киирдэ, сотору хат буолууһук — диэн билгэлииллэр эбит.

Айыыһыт соһумтаҕай, соһуйдаҕына, саҥа төрүөбүт оҕону итэҕэс кэскиллээн, быстах оҥоруулаан барар диэн — дьахтар төрөөн сыттаҕына, киһини улаханнык саҥаппаттара, тыаһаппаттара үһү.

Ас-үөл тохторун, дьалкыйарын Айыыһыт эмиэ сөбүлээбэт диэн бэккэ харыстыыллар...

Ол курдук быһыылаах-майгылаах буолаллар эбит былыргы дьон.