Былыргыттан баар дьүһүннээһиннэр. Хотой уонна мохсоҕол. Атын көтөрдөр — барыллар ыккардыларынааҕы ураты

көннөрүү туһунан суруллубатах
 
| section = (Үһүс глава)
| previous = ←[[Былыргыттан баар дьүһүннээһиннэр. Күөрэгэй, туллук уо.д.а. Кэҕэ. Кыталык. Куба]]
| next = [[Былыргыттан баар дьүһүннээһиннэр. ХотойСаһыл уоннауо.д.а. мохсоҕолЭһэ. АтынБөрө. көтөрдөрТаба уо.д.а.]]→
| notes =
}}
Хотой уонна мохсоҕол эр санаа, хорсун быһыы, күүс-уох, героизм символларын быһыытынан суругунан поэзияҕа бэрт үгүстук киирдилэр. Хотойго, туох-ханнык иннинэ, киһи аймах улуу сирдьитэ В. И. Ленин холуллар: «Ленин — үрдүк далааһыннаах киҥкил халтааҥ хотойо» (82—25).
 
Хорсун-хоодуот революционердар, коммунистар, комсомолецтар, кыһыл буойуттар — бары хотойдор, мохсоҕоллор: «буурҕаны ыҥырар мохсоҕол буолан, халлааны кырсынан дайбыттаргын,.. ыраахтааҕылар манна кыйЦыыллар'акыйдыыллара» (89—376);: «коммунист партия барахсан хотойдуу хоодуот хоһуун оҕолоро» (36—55, 60); «өрүөл-хотой бойобуой комсомол» (32—56).
 
Кыһыл знамялар суугуннара — хотойдор кынаттарын тыаһа: «өлөрсүүгэ бэлэм өрүөллүү кынаккытынан чэйиҥ, эрэ, суугунааҥ,.. знамялар!» (55—21).
 
Тоҥсоҕой саҥа көстүүлэри дьүһүннээһиҥҥэ эмиэ киирдэ. Сэриигэ «автомат тыаһа тоҥсоҕой курдук торулуур» (72—18). Оттон тоҥсоҕой бэйэтэ телеграфист:
<poem>
 
Ханнык да суһал морзист
Ымсыырыаҕын курдук түргэн
Үс үйэ туоратын тухары
Дьон-норуот сүрэҕин тоҥсуйан,
Тунал хаар кытара сытарьщсытарын
(88-54)
 
Империалистар, фашистар, фащист летчиктара — суордар:
Халлаан диэки хайыһыҥ,— Хара суордар көтөллөр, Эмиэ хааннаах ыһыаҕы' Тэрийээри көболлөр.
Хара суордар көтөллөр,
Эмиэ хааннаах ыһыаҕы
Тэрийээри көболлөр.
Хараҥа былыт түүҥҥэ
Өлөрө-уора, Халаатаан өрө көтто
Халаатаан өрө көттө
Баай-фашист суора (89-78, 297)</poem>
Суордар халаатаһаллара — куһаҕан, өлүүлээх күн-нэркүннэр-дьыллар күөрэйиилэрэ: «сор ту0Лартуолар суостаах күн-нэрэкүннэрэ, хара суордуу халаатаһан түстүлэр...» (8—149); «түүҥҥү суордуу халаахтаан, түлүк кэмнэр тэйдилэр» (89—203).
Дьиикэй тыа — суор хаһыытыыр тыата: «суор эрэ кыланар суон, күлүк ойуурум» (89—49, 203). 106
 
Дьиикэй тыа — суор хаһыытыыр тыата: «суор эрэ кыланар суон, күлүк ойуурум» (89—49, 203). 106
Дьиикэй, түҥкэтэх тыа мастлрамастара силлиэ түстэҕинэ «хара суордуу халаатаһаллар» (94—159).
 
Саха суругунан поэзиятыгар кынат образка туттул-луутатуттуллуута элбээтэ. Урут «кынаТтаммыткынаттаммыт», «кынатын куурду-буткуурдубут» эбэтэр «кыната сарбыллыбыт» диэн этиилэр баал-ларабааллара. Билигин санаа, таптал, үөрүуүөрүү, ырыа — барыта «кынаттаах»: «буурҕа-сата кынаттаах модун санаам күүрэн турда», «туойуоҕуҥ, кынатын тэнитэн, салаллан иһэр саас үөрүүтүн» (32—187, 195); «туругуруҥ, ыраас таптал кынатыгар куустарбыттар..!» (9—202); «ыҥы-рарыҥырар ырыаны төһө да хаайдаллар, көтөр кынатын төһе да бысталлар, кэм кэлиэ...» (92—225).
Үөскүүр үйэ, сайдыы эмиэ «кынаттаахтар». Кыһыл Ойуун этэр: «мин үөскүүр үйэ кынатабын» (38—129).-
 
Утуйар уу эмиз «кынаттаах»: «минньигэс уу кыната кинини саппыта...» (92—224).
Үөскүүр үйэ, сайдыы эмиэ «кынаттаахтар». Кыһыл Ойуун этэр: «мин үөскүүр үйэ кынатабын» (38—129).-
 
Утуйар уу эмизэмиэ «кынаттаах»: «минньигэс уу кыната кинини саппыта...» (92—224).
 
Силлиэ, тыал — «кынаттаах»: «силлиэ хаар кына-тынан кутаам үрдүгэр сапсынар» (34—93).
 
Дьон былыр-былыргыттан куорсун үүннэринэн кы-наттананкынаттанан көтүөхтэрин баҕараллара, кынаттаахтарга ым-сыыраллараымсыыраллара. Кинилэр ол баҕалара туолбат этэ, арай түүн түһээн көтөллөрө, «түһээн көтөр үчүгэй ыра» дииллэрэ. Оттон билигин, социализм үйэтигэр, киһи барыта көй салгыньшан көтөр буолтун ааһан, биһиги санаабыт, баҕабыт, үөрүүбүт, ырыабыт-тойукпут, тап-талбыт—барытатапталбыт—барыта «кынаттанан көтөр» буолла. «Кынат» образка киэҥник туттуллуутугар нуучча литературатын үтүө сабыдыала эмиэ баар. Нууччаҕа «окрыленный», «расправлять крылья», «крылатые слова», «опускать крылья» эҥин диэн киһиэхэ, киһи деятельноһыгар сы-һыаннаансыһыаннаан этиилэр элбэхтэр.
 
[[Категория:Кириитикэ]]
1371

уларытыы